Editörlük, geleneksel meslekler içinde olmayan ve günümüzde dijital dünyanın gittikçe daha da önemli hâle gelmesiyle duyulur olmuştur. Çevremizde profesyonel editör görmekte zorlandığımız bu günlerde editör kime denir, ne iş yapar, nasıl olunur ve nasıl bir ortamı vardır gibi sorulara kısaca cevap vereyim öncelikle.
Editör Kime Denir, Ne İş Yapar?
Fransızca éditeur “yayımlayan, yayımcı” sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük, Latince aynı anlama gelen editor sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük, Latince edere “ortaya çıkarmak” köken almış olan edit- fiilinden +or sonekiyle türetilmiştir. TDK’nin tanımına göre editör, “yazıları yeniden düzenleyerek yayıma hazırlayan kimse” demektir.
Editörlük, editörün önüne getirilen herhangi bir metni ya da kitabı, anlatım bozuklukları, imla hataları, noktalama işaretleri ve retorik bakımından analiz edip revize etme işidir. Türlü türlü editörlük vardır: kitap editörü, içerik editörü, haber editörü, video editörü, dergi editörü.
Kitap Editörlüğü: Yazarın ya da yazar adayının yazdığı eseri okuyarak kitabın bütünlüğünü oluşturan kişidir. Belirlediği eksiklikler, fazlalıklar ve belki de hatalar doğrultusunda yazarı yönlendirir; kitabın olabileceği en iyi şekilde basıma hazırlanmasını sağlar.
İçerik Editörlüğü: Belli konular doğrultusunda makaleler oluşturup bilgilendirme, eğlendirme gibi farklı amaçlara hizmet ederek çalışır. İçerik yazarı olarak da bilinir. Kendi arasında moda, teknoloji, eğitim, sağlık, dekorasyon, otomotiv gibi pek çok uzmanlık alanı bulunabilir.
Haber Editörlüğü: Haber sitelerinde bulunan haberlerin dikkat çekici bir şekilde yazılması ve paylaşılması görevini üstlenir. Ayrıca internet sitesinin yayın politikasına uyar, ona göre revize eder.
Video Editörlüğü: Çekilen görüntülerden bir kompozisyon oluşturmak, yani görüntülerden bütünlüğe sahip videolar yaratmakla görevlidir. Adobe Premiere, Final Cut, Vegas gibi kurgu programlarını bilmesi gerekir.
Dergi Editörlüğü: Dergiler daha özel nitelikli ürünlerdir. Kendi içinde özel bir yapısı ve amacı vardır. Bu sebeple dergi editörleri daha yoğun çalışma temposuna sahip olmak zorundadır. Yazarlardan gelen içerikler dikkatlice incelenip ilgili sayıya yetiştirilmeye çalışılır.
Editör Nasıl Olunur?
1- Ülkemizde editörlük adı altında bir üniversite bölümü bulunmamaktadır. Ancak iyi bir editör olmak isteyen ya da prestijli kuruluşlarda çalışmayı arzulayan kişilerin en azından üniversite mezunu olması aranıyor. Herhangi bir bölümden mezun olan kişilerin editörlük kursuna gitmesi şanslarını arttırıyor. Halk eğitim merkezleri, kariyer dernekleri, kurs merkezleri ya da özel mesleki kuruluşlar tarafından verilen editörlük ve yayıncılık eğitimlerini alanlar, mesleklerinde hemen fark ediliyor.
2- Her meslekte olduğu gibi editörlükte de doğrudan işe kavuşulmuyor. Öncelikle emek vermek ve editörlüğün inceliklerini öğrenmek gerekiyor. Bu nedenle editör adayları; stajlarını yapmalı ve ücretine bakmadan yeterli bir süre bir yerde çalışmalıdır.
3- Yabancı dil eğitimi alınmalı ve mutlaka geliştirilmeli.
4- Etimoloji alanına merak salmalı ve en azından çokça kullanılan kelimelerin hikayelerini bilmeli.
5- Dilin incelikleri, yazım ve imla kuralları çok iyi bilinmeli. Güncellemeye açık olmalı. Her daim TDK Güncel Sözlük kullanılmalı ve şüphe etme köşeye atılmamalı.
6- Güncel yayınları, haberleri devamlı takip etmeli.
7- Okuyucuyu iyi analiz edebiliyor olmalı. Beklentilerini kestirebilmeli.
8- Dergi ve gazete yazarlığı deneyimi katın. Mümkünse arkadaşlarınızla siz de bir dergi çıkarın.
9- Bol bol okuyun, bol bol film izleyin ve bol bol gezin. Bu maddedeki her şeyin “bol bol” olması çok mühim. Gerisine siz varın, düşünün.
10- Son olarak, kendinize güvenin ve hedefinizden asla vazgeçmeyin. Motivasyonunuzu düşüren şeyler ve kişiler her zaman olur, olacaktır da. Asla pes etmemeniz gerektiğini hatırlatacak biyografik filmler izleyebilirsiniz.
Editörün Nasıl Bir Ortamı Vardır?
Her an dikkatli olmak zorundadır.
Bir yazarı okuması gerekirken sevip sevmemesi önemli değildir. Sevmese de okumak zorundadır.
İncelemek zorunda olduğu yazar kitlesi homojen değildir. Siyasî yazanından tutun, mizah, spor, felsefe, psikoloji yazarına kadar… İlgi alanına girmese de okuyor işte.
Her satırı tek tek okuyup anlayacak bir de. Çünkü konu bütünlüğünü sağlaması ve koruması gerek.
Yazarın jargonu öğrenmeli ve özgünlüğünü bozmadan revize ediyor olmalı.
Telif gerektiren intihaller, üçüncü şahıslara yönelik hakaret, okuyucu kitlesinin kültürüne ters söylemler, yasadışı propaganda ya da yasaya aykırı söylemler olabilir. Bunlar varsa anında fark etmeli ve yazara bildirmelidir.
Editör, birçok zorunluluk, sorumluluk içinde mücadele ediyor gibi görünse de o, işini çok seviyor. Sevmese devam etmesi mümkün olmazdı. İşte bu nokta, diğer mesleklerden en büyük farkı belki de.
Hayatı kitaptan yapılma bir denizaltı dünyası gibidir. Tek gördüğü şey, kitap gibi durur lakin hayatı, kocaman bir zenginlik, çeşitlilik içindedir.
